Positief kritisch over ambtenaren

Kanteling van het “sociale domein”: Never waste a good crisis!

augustus 11th, 2012 Posted in Gastblog, René Kerkwijk

Heel Nederland is bezig met het “kantelen van het sociale domein”. Met kantelen wordt bedoeld dat allerlei activiteiten ten aanzien van hulp, welzijn, zorg enzovoorts niet zozeer vanuit grote instituten wordt vorm gegeven maar vooral begint achter de voordeur, klein en dichtbij huis in de eigen straat of buurt. Hierbij wordt de wirwar aan hulpverleners terug gedrongen en de kracht van iemand zelf en diens directe omgeving aangeboord. Hoewel cynici vaak zeggen dat de bezuingingsdrift van overheden ertoe leidt dat “mensen meer zelf moeten doen”, zijn er ook kwaliteitsargumenten te noemen om de ondersteuning van mensen dichtbij hen zelf te organiseren en om juist daar de professionals een stapje terug te laten doen. Overigens gaven velen ruim voor de bezuinigingsopgaven van overheden al aan dat je zorg, hulpverlening en ondersteuning het best dichtbij mensen zelf kunt organiseren en de regie erop juist in handen te geven van de mensen zelf. Het gaat immers ook over samenkracht, eigen kracht en vooral: eigen waarde!

In Nederland hebben we, met de beste bedoelingen, het inmiddels zo overgeorganiseerd, dat als je niet in staat bent je boodschappen te doen, er een professional bereid is (uiteraard tegen de daarbij behorende kosten) om dat voor jou te doen. Het is allemaal vervat in regelingen en we dachten dat het goed was.

Financiering van zorginstellingen en -systemen is zodanig dat het financieel interessant is voor instellingen om een “klant binnen te halen”. Zelfs als professionele hulpverlening niet eens de beste vorm van hulpverlening is, staan de instellingen, gedreven door de manier van financieren, klaar om jou als klant binnen te halen. Maar misschien heb je die professional niet eens nodig. Misschien heb je meer aan een maatje, iemand die mee heeft gemaakt wat jij hebt mee gemaakt. En misschien is dat maatje wel je buurvrouw of iemand van een zelfhulpgroep. Laat de professional dan vooral excelleren op die terreinen waar die professional ook echt ingezet moet worden. Maar de heel laagdrempelige hulp kan vaak echt anders, beter, en ja, goedkoper. Dat maatje woont in je eigen buurt, je eigen straat en niet in een hulpverleningsinstituut.

Onder regie van gemeenten vindt die kanteling van het sociale domein (hulpverlening, straks de AWBZ en de Jeugdzorg enz.) plaats. In het hele land is men aan het zoeken naar de beste vorm. Cruciaal is dat, behalve hier en daar wat frictiekosten, in deze beweging uit wordt gegaan van “nieuw voor oud”. Als je dit alles wilt laten mislukken dan moet je vooral naast bestaande systemen een nieuw systeem bouwen. Het is essentieel dat het bestaande wordt ingeruild voor het nieuwe waarvan we hopelijk gezamenlijk vinden dat het beter is. En dat is even wennen voor alle (potentieel) deelnemende instellingen op het gebied van welzijn, gezondheidszorg, jeugdzorg enzovoorts. De gemeente wil dit organiseren maar staat niet klaar met een nieuwe zak geld maar doet een beroep op je, dat als je mee wilt in de nieuwe beweging, je medewerkers beschikbaar stelt voor bijvoorbeeld wijkteams en die gewoon zelf blijft betalen. Je moet schuiven met caseloads van medewerkers. En je moet aan de kant! Anderen gaan ineens doen wat steeds vanuit jouw instelling werd georganiseerd. De tijd van de ketenregie is voorbij. Het is nu: één gezin, één plan, één hulpverlener. En die ene hulpverlener doet een beroep op dat gezin zelf,  het familiesysteem van een gezin of op de buren of welwillende buurtbewoners. En als inzet van hulp heeft geleid tot oplossingen dan wordt ook wederkerigheid gevraagd. Misschien kun je, als je op weg bent geholpen, wel iets betekenen voor die ene mevrouw in jouw straat waar nooit bezoek komt en waar zorgwekkende signalen over binnen komen.

Zijn het de jaren ’50 in een modern jasje? Hebben we het over het in het oosten van het land nog lang niet overal vervlogen “Noaberschap“? Misschien wel. Maar het huidige systeem is doorgeslagen en overgeorganiseerd. Wat we ooit samen oplosten is nu vervat in systemen en regelingen in een al maar uitdijend geheel waar we totaal geen grip meer op hebben en waar de kosten de pan uit rijzen. Het is tijd om gewoon weer even als mens nuchter na te denken en de juiste dingen te doen. Er zal best nog wat bureaucratie voor moeten worden afgebroken om daadwerkelijk te komen waar we willen zijn, maar ik geloof erin!

Post a Comment