Tijdens de finale ontdeed hij zich eerst van Harro Leegstra (gemeente Capelle aan den IJssel) en Stijn van Rooij (gemeente Tilburg). In een spannende head to head versloeg hij mijn Haarlemmermeerse collega Roxanna Schrama. Ondanks dat de jury Roxanna kwalificeerde als groeidiamant en een  bevlogen ambtenaar, redde ze het niet tegen Christophe.

Christophe kreeg zijn eerste prijs, de mandarijn, uitgereikt  uit handen van Medy van der Laan, de allereerste JAvhJ. Christophe mocht ook de publieksprijs in zijn achterzak steken.

En dan wordt het ineens menens. Bij het bezuinigingspakket van € 56.000.000,- dat in je gemeente wordt gepresenteerd kiest het bestuur ervoor om de helft “uit de eigen organisatie” te halen. Op zichzelf niet zo’n gek idee: een terugtrekkende overheid betekent minder taken en minder taken betekent minder mensen nodig om die taken uit te voeren. Maar hoe zorg je ervoor dat de organisatie de mensen in de gemeente wel zo goed mogelijk kan bedienen?

De randvoorwaarden zijn prettig. De belangrijkste: “we hanteren geen kaasschaaf.” Bovendien wordt gekeken of bovenop de geplande vermindering van 200 FTE niet extra kan worden bezuinigd zodat ook nieuwe mensen de kans krijgen de organisatie in te stromen. Elke sector krijgt de opdracht om te formuleren wat de kern is van de werkzaamheden ofwel waartoe zij op aarde zijn. Aansluitend wordt een tweedaagse met managers georganiseerd die het werk/ de organisatie zo slim mogelijk moeten gaan inrichten.

Gelukkig worden medewerkers van de sector betrokken bij deze excercitie. Vandaag doken 5 collega’s een hok in om dat medewerkersproces vorm te geven. En wat was ik trots op deze koplopers. Met lef en volop “out of the box” durfden collega’s thema’s aan te dragen en verdergaande voorstellen op tafel te leggen. Er werden scenario’s aangeleverd waarbij de eigen structuur niet werd ontzien. Je organisatieeenheid is geen doel op zich maar een middel om die dingen te doen die goed zijn voor de mensen in de gemeente. En misschien zijn er wel betere en efficiëntere manieren om die vraag te bedienen.

In dit soort processen heb je er ook helemaal niets aan om op de rem te trappen. Met alleen op de rem trappen kom je geen millimeter verder. En ongetwijfeld zullen we in dit proces de “op de remtrappers” gaan zien. Ik ben ervan overtuigd dat de “op de remtrappers” hier bakzeil gaan halen. Nee zeggen zonder een handreiking te doen hoe het dan wel moet of nee zeggen en daarbij anderen de kastanjes uit het vuur laten halen, dat wordt door modern management niet meer geaccepteerd. Oude reflexen zijn tandeloos geworden. Als je het hoofd vrij durft te maken, dogma’s los te durft te laten en nieuwe wegen durft te bewandelen, dan kun je met de vingers aan de knoppen van het proces invloed uitoefenen. Ik ben dat aan het doen en dat voelt goed.

Het verloop van dit proces leest u hier de komende weken. Daarbij dan ook meer over de “remtrapper”, de “koploper”, de “manager”, de “bestuurder” en vele anderen. Welke rol spelen zij? Wat willen zij en waarom willen ze dat? Hoe kun je het beste met ze omgaan?

Het lijkt al bijna normaal te zijn tijdens de wekelijkse stapavonden. Google eens op ‘Geweld tegen hulpverleners’ en je schrikt van het aantal hits dat gevonden wordt. Ik heb er de afgelopen jaren in blogjes al meerdere keren mijn afschuw over uitgesproken en dat blijf ik doen, want ik kan en wil er niet aan wennen!

Ook Den Haag liet zich niet onbetuigd de afgelopen jaren. Opeenvolgende ministers van Binnenlandse Zaken lieten actieprogramma’s en handreikingen opstellen, voerden strafverdubbellaars en verdriedubbelaars in, voorzagen ambulances van camera’s en maakten het makkelijker om schade op daders te achterhalen.
Ambulancezorg Nederland en een Veiligheidsregio publiceerden onlangs zelfs een game ter preventie van agressie tegen ambulancepersoneel. SIRE tenslotte startte de actie ‘Handen af van onze hulpverleners’ en riep ons op de petitie te tekenen.

Uit cijfers van het Rijk lijkt een beeld te ontstaan dat al deze maatregelen geholpen hebben. Gemiddeld genomen daalde het aantal slachtoffers onder 15 publieke beroepsgroepen van 66% in 2007, naar 59% in 2011.  Sommigen vonden de SIRE campagne dan ook achterhaald. Maar is dat ook zo? Als ik de cijfers eens beter bekijk, zie ik een heel ander beeld ontstaan. Het geweld onder ambulancebroeders daalde dan wel met 10%, maar politie, brandweer, gevangeniswezen, ziekenhuizen en het UWV zagen het geweld helemaal niet afnemen. Bij de sociale diensten was er zelfs sprake van een stijging van 8% ten opzichte van 2007.  Daarnaast hoor en lees ik ook steeds vaker dat collega’s steeds minder melding maken van geweld, omdat “het toch niets uithaalt”.
Voordat we nu echter gaan muggenziften over gemiddelden of uitschieters naar boven of beneden, zou ik jullie willen vragen de cijfers eens echt tot je door te laten dringen. Vorig jaar heeft 59% van alle ambtenaren te maken gehad met een vorm van geweld. Dat zijn dus ongeveer 600.000 collega’s! Dat plaatst het verhaal van de dalende cijfers wel weer even in het juiste perspectief.

Terug naar mijn woede. Woede moet je omzetten naar iets positiefs heb ik ooit geleerd. Maar wat kan ik doen, tegen het geweld tegen zoveel van mijn collega’s? Ja, ik heb de petitie van SIRE getekend, maar dat was slecht één muisklik. Natuurlijk kan ik ook ingrijpen mocht ik ooit in een situatie terecht komen waarin collega’s worden belaagd. Ik droom daar wel eens over en in zo’n droom ben ik de grote held. In werkelijkheid sta ik aan de grond genageld en ben ik waarschijnlijk te bang om in te grijpen. Die dappere omstander die dat zaterdagavond wel deed in Bolsward, werd daarvoor beloond met een groot pak slaag. Hij of zij is een held in mijn ogen en verdient echt alle lof.
Laat ik dan mijn woede maar vertalen in blogjes als deze en daarmee mijn steentje bijdragen aan de het bewustwordingsproces dat geweld tegen ons niet normaal is, ook al vind je dat je uitgelokt wordt of onheus bejegend wordt. Als jullie je poten thuis houden, dan gaan wij ons best doen om die rotte appels uit het ambtenarenapparaat te sodemieteren. Deal?

Update 22:00 
Sommige reacties hieronder bevestigen naar mijn idee nog eens de noodzaak van datgene dat ik wil overbrengen. Daarom zal ik deze botte reacties ook niet verwijderen. Ik kan me best voorstellen dat er in emotie wordt gereageerd, zeker ook als medewerkers van de politie DIT soort dingen doen, maar geweld door burgers is nooit de oplossing.

Ik wilde “mijn wethouder” eens bijpraten over een aantal ontwikkelingen in het werk en we hadden afgesproken dat tijdens deze receptie even te doen. Natuurlijk kwam daar niets van terecht want iedereen klampte de wethouder aan en ook ik kwam zoveel bekenden tegen dat een gesprek van een kwartier een bijzonderheid was. Social media is dan echt fantastisch. Ik twitterde over de receptie en dat ik niet was toegekomen aan het gesprek met de wethouder. Zij reageerde direct met de mededeling dat we dat dan maar moesten inhalen.

Een dag later zaten we samen aan een drankje in een grand café in de stad. In ruim een uur kwamen de lokale politieke ontwikkelingen voorbij, de ambtelijke structuren en de stroperigheid, out of the box denken, “de juiste mensen op de juiste plek”, wenselijkheid versus werkelijkheid en nog veel meer. Ik vind dit altijd nuttig bestede tijd ook al heb ik vakantie en zal ik dit uur niet schrijven als werktijd.

Maar de vraag is of iedereen zit te wachten op dergelijke gesprekken. Ik ben een ambtenaar die zich beweeegt op het snijvlak van beleid en uitvoering. De dagelijkse werkelijkheid verhoudt zich niet altijd tot geschreven beleid. Vindt mijn baas het wel prettig dat ik praat met de wethouder en in die gesprekken de dagelijkse praktijk op tafel leg? En wat vindt mijn directeur daar dan weer van? Die wethouder is blij met de input die ik kan geven en zegt dat “we dit vaker moeten doen”.

Wat vind jij? Wat durf jij? Ga je als je de kans krijgt in gesprek met je bestuurder? Zeker als je off the record de kans krijgt om het over meer zaken te hebben dan alleen jouw eigen dossier? En als je dat wel doet, hoe leg je dat dan uit aan je direct leidinggevende? Is jouw leidinggevende een controlfreak die jouw gedrag naar het bestuur met argusogen bekijkt of laat jouw leidinggevende je de ruimte en maakt hij/ zij daar zelfs gebruik van?

Ik ben benieuwd of de lezer van dit weblog hier ervaring mee heeft en of ik tips kan geven of krijgen waardoor de lezer meer houvast kan krijgen hoe hier mee om te gaan. Mag ik met de bestuurder praten?

“Als je je voorneemt om regelmatig als blogger een bijdrage op een website te leveren, dan is het wel zo aardig om jezelf ook even voor te stellen. Zo hebben mijn ouders het me immers ooit geleerd. Sinds vier jaar mag ik mij ambtenaar noemen en dien ik meestal met veel plezier de publieke zaak. Van huis uit ben ik psychiatrisch verpleegkundige en ik heb het in de zorg een kleine 20 jaar volgehouden. Daarnaast ben ik 11 jaar gemeenteraadslid geweest in Eindhoven. Voor velen was de verbazing dan ook groot toen ik in diezelfde gemeente ambtenaar werd. Gebiedsgericht werken, daar mocht ik me mee bezig houden, een tak van sport waar ik me als politicus nadrukkelijk mee had bemoeid.

Als raadslid maakte ik vaak mee dat collega-raadsleden inhakten op ambtenaren. Ik heb me daar altijd fel tegen verzet. Je spreekt immers altijd de bestuurder aan die verantwoordelijk is. Ambtenaren bashen is ook nu erg in. Er worden ongenuanceerd over een hele beroepsgroep de meest idiote meningen de wereld ingeslingerd. Daar op een speelse manier enig tegenwicht tegen bieden zie ik op de website I Ambtenaar gebeuren en dat spreekt me aan. Daar wil ik graag een bijdrage aan proberen te leveren.

Tegelijkertijd verwonder ik me als ambtenaar na vier jaar nog dagelijks en dat wil ik graag zo houden. Ook ik zie de traagheid in ambtelijke processen, de koninkrijkjes waar niemand aan mag komen, de bureaus waar collega’s aan vast zitten gekleefd zonder ook maar een moment eens buiten te kijken hoe de werkelijkheid er echt uitziet. In een tijd dat er vooral samen met anderen processen worden ingericht en resultaten worden geboekt valt de ambtelijke stroperigheid steeds meer op. Partners kloppen steeds nadrukkelijker op de deur en het is voor ambtenaren vaak nog wennen dat die ander zich met de inhoud wil bemoeien en het eindresultaat mee wil bepalen. Het is niet meer alleen de politiek bestuurder die bepaalt welke kant we op gaan maar steeds vaker zijn dat ook directies van instellingen en bewoners. Dat is even wennen. Maar die collega’s die een proces op zo’n manier een keer hebben doorlopen wilen niets anders meer. Het is inspirerend.

Er zijn veel ambtenarengrappen en ik ben de eerste die er hard om kan lachen. Laten we zeggen dat ze ook een functie hebben. Maar ik zou ook graag de humor in het werk eens zichtbaar maken, de verhalen van de ambtenaar in het werk die echt grappig en lachwekkend zijn. Het is niet voor niets dat ik in november 2012 vanuit Eindhoven, samen met Amersfoort en Groningen, een workshop ga verzorgen over humor in het wijkgerichte werken. Ik weet nu al dat ze met de benen buiten zullen hangen.

Wat is er nog meer te vertellen? Enkele kernwoorden dan maar: blogger, gespreksleider, vader, nieuwsgierig, uitdagen, discussie, loyaal, lol maken. Ik zal op I Ambtenaar geregeld bloggen over humor, ambtelijke stroperigheid, ambtelijke trots, politiek-bestuurlijke sensitiviteit, achterkamertjes, no nonsense, ambtelijke rituelen en alles wat daar tussen zit. Ik hoop dat de lezer zo nu en dan een glimlach niet kan onderdrukken, het hartgrondig met me eens of oneens is en een collega af en toe eens zal wijzen op een blogbijdrage omdat ik hopenlijk net even die andere kant heb belicht. Aan het eind van 2012 mag u me met even veel plezier wegstemmen of zeggen dat ik nog even door moet gaan. Ik hoor het wel.”

Vanaf morgen is René dus in dit theater te bewonderen.

Omdat Hyves toen nog redelijk beperkte mogelijkheden had, startte ik eind 2007 deze weblog. Het gaf mij de mogelijkheid om mijn kritische blik op de overheid en ambtenaren in het bijzonder te ventileren. Wel op een positieve en hopelijk humoristische wijze. Mijn eerste kattebelletje ging over onze favoriete bezigheid. Mijn laatste over de foutste ambtenaren van 2011.

Voor bloggen heb je tijd en inspiratie nodig. Omdat het mij daaraan ontbrak stapte ik over op het microbloggen. Daardoor is het veel gemakkelijker en vooral ook leuker om op de hoogte te blijven van wat er zoal speelt in de publieke sector en met individuele collega’s in Nederland en België. Voel jij je geroepen het (ambtenaren)volk toe te spreken via mijn blog? Laat het even weten, want medebloggers zijn altijd welkom!

Wie jarig is moet natuurlijk trakteren, zeker als het een lustrum betreft! Daarom geef ik leuke goodies weg aan diegene die de leukste ambtenarengrap onder deze blog weet te posten. De drie leukste krijgen een I ambtenaar goodiespakket. En omdat het ons eerste lustrum is geef ik ook nog een restpartijtje I ambtenaar T-shirts weg. Zo rol ik.

Laat ik zelf maar het goede voorbeeld geven…..Waarom heeft iedereen toch wat tegen ambtenaren? Ze doen toch niets.

UPDATE  (4 jan) 

Na een urenlange vergadering, opschalen, klankborden en evalueren zijn we tot een gouden middenweg oplossing gekomen. Jurian, René en S. Kouwenhoven winnen het I ambtenaar goodies pakket. Connie, Karin, Hans en Peter winnen zo’n fantastisch I ambtenaar T-shirt. Alle winnaars hebben inmiddels bericht gekregen.

Over de uitslag kan uitvoerig worden gecorrespondeerd.

Januari

Op 19 januari deed de rechter uitspraak in de geruchtmakende bouwfraude zaak en veroordeelde 7 (ex)collega’s tot gevangenisstraffen tot 1 jaar voor het aannemen van steekpenningen in ruil voor de begunstiging van wegenbouwer Janssen de Jong. Die laatste werd daarna door enkele gemeenten in het zuiden des landes op een zwarte lijst geplaatst. Zo niet de provincie Limburg, voor hen was het al snel weer business as usual.

Februari

Het goede voorbeeld geven blijft lastig. Zo veroorzaakte een senior medisch adviseur van het CBR onder invloed van alcohol, buiten werktijd, een ongeluk. Hij werd daarna ontslagen, zonder de door hem voorgestelde vergoeding van bijna € 122.000. Dat het buiten werktijd gebeurde maakte daarbij niets uit, aangezien je immers 24/7 ambtenaar bent.

En dat onze geüniformeerde collega’s ook wel eens moeite hebben het goede voorbeeld te geven bleek toen deze (ex)collega wel even een verblijfsvergunningkje zou ritselen voor een familielid. Hoe dom kun je zijn.

Maart

Begin maart ging de beerput open die Marine heet. Bij het prestigieuze marineonderdeel CAMS-Force Vision zou sprake zijn van zelfverrijking, diefstal, intimidatie en onderling wantrouwen. Bijzonder was tevens dat minister Hillen van niets af zei te weten, terwijl de hoogst verantwoordelijk ambtenaar al maanden eerder een klokkenluider had geschreven dat al zijn klachten gegrond waren en dat er maatregelen genomen zouden worden. Communicatie is dus niet altijd onze sterke kant.

April

Wederom gelazer op zee. Wie  ’A Few Good Men’ heeft gezien, weet dat wat als grap bedoeld was, vaak helemaal verkeerd afloopt. In dit geval werd een marinier op de Hr. Ms. Johan de Witt midden op de Rode Zee van zijn bed gelicht door 7 stoere zeebonken losers, die hem boeiden en zijn mond afplakten met tape. Met een geblindeerde bril en oorkappen op werd hij in een kooi voor piraten opgesloten en vastgebonden op een stoel. Uiteraard werd vanwege de erecode geen aangifte gedaan door het slachtoffer, maar via via kwam toch alles uit. De 7 werden helaas mild gestraft

Dat het leger een mannenbolwerk is bewezen ze op de legerbasis Oirschot. Daar werd een 18-jarige beroepsmilitair structureel door meerdere collega’s lastiggevallen met pesterijen.  Negen militairen kregen straf, waaronder ook een leidinggevende, omdat die de pesterijen niet had gestopt. Met zulke collega’s heb je geen vijanden nodig. In juli blijkt uit een onderzoek dat bijna de helft van de vrouwen in de krijgsmacht last heeft van ongewenst seksueel gedrag van de mannelijke collega’s.

Net als de beer die door bijen gestoken wordt omdat hij met z’n klauw in de honingpot zat, worden twee medewerkers van leuker-kunnen-we-het-niet-maken gearresteerd op verdenking van corruptie en overtreding van de Opiumwet. Zouden ze die inkomsten wel opgegeven hebben bij de aangifte?

Na de Marine en de Landmacht, kon de Luchtmacht natuurlijk niet achterblijven. Eind april werd een voormalige F16-piloot opgepakt voor spionage. Hij werd beschuldigd van het lekken van staatsgeheimen of voorbereidingshandelingen daarvoor. Eind november is hij veroordeeld tot 5 jaar cel.

Mei

Begin mei werd het ons wel heel makkelijk gemaakt om fout te zijn. Das&Boom lanceerde een website en riep ambtenaren op om geheime documenten op het gebied van natuurbeleid te lekken. Staatssecretaris Bleeker, verantwoordelijk voor natuur en landbouw, zei bij Mathijs aan tafel dat hij teleurgesteld zou zijn als ambtenaren documenten zouden lekken. De hype was overigens na een week weer voorbij en niemand heeft er ooit nog iets van weer gehoord.

Juni

De grootste klapper van 2011 2008 heeft een (ex)medewerker van de Nederlands Bank gemaakt. Uit de kluis der kluizen wist hij er met € 1.250.o00 van door te gaan om daarmee als Maharadja in India verder te. Ex-president Nout Wellink wachtte tot een paar dagen voor zijn aftreden – en net voor de start van de rechtszaak – om de vuile was buiten te hangen. Maar goed, hij had dan ook wel andere dingen aan zijn hoofd. De rechtszaak werd uiteindelijk voor onbepaalde tijd uitgesteld omdat het OM eerst wil wachten op de beoordeling van het uitleveringsverzoek door de Indiase autoriteiten.

Eind juni bewees één van onze gejurkte collega’s, dat ook rechters maar gewoon mensen zijn. Zijn buurmeisje was slachtoffer van een loverboy en daarom ging hij hier en daar wat vragen stellen. De informatie over de loverboy die hij van een officier van justitie kreeg deelde hij vervolgens met zijn vrouw en enkele vrienden. Begrijpelijk, maar strafbaar. Uiteindelijk kwam hij er mee weg met een boete van € 1.000 en een officiële waarschuwing. Hij mag blijven werken, maar wel ergens anders binnen de rechtelijke macht.

Juli

Regelmatig wordt ons verweten dat we ondernemender moeten zijn. Daar nam één van onze collega’s bij het UWV wel heel erg letterlijk. Hij huurde op grote schaal ICT-ers in……..bij zijn eigen bedrijf. Op papier leek het allemaal volgens de spelregels te verlopen, maar om de schijn van zelfverrijking belangenverstrengeling tegen te gaan werd deze constructie snel beëindigd. Uit de website van het ICT-bedrijfje werd overigens wel snel duidelijk dat onze collega het niet van andere opdrachtgevers hoefde te hebben.

Juli bracht niet de zomerse hitte die we gehoopt hadden. Sommige collega’s besloten daarom zelf het vuurtje maar wat op te stoken op de werkplek. Eerst was daar een Zuid-Hollandse gemeentesecretaris die sex  sms’jes stuurde naar vrouwelijke collega’s. Als beloning straf mocht hij eerder met vakantie. Vervolgens werd een geüniformeerde collega van het korps Gelderland-Midden ontslagen vanwege pedofiele gedragingen. Deze smerige pervert maakte misbruik van zijn gezags- en vertrouwenspositie.

Augustus

Wederom een geüniformeerde (ex)collega die in de fout ging. Dit maal een brigadier met een weetplantage in huis. Telen voor eigen gebruik ging in dit geval niet op.

Augustus was ook de maand van de fraude. In Tiel beliep de schade in de tonnen, in Zwolle ‘slecht’ € 9.000. In het laatste geval betrof het een secretaresse, die naar het verjaardagsfeestje op Curaçao van haar 100 jarige oma wilde gaan. Ze biechtte uiteindelijk zelf op en werd veroordeeld tot 40 uur werkstraf en twee maanden voorwaardelijk.

September

‘Glaasje op, laat je rijden’ was niet besteed aan deze geüniformeerde (ex)collega. Zij reed in beschonken toestand, buiten werktijd, op haar scooter een fietser omver. Einde carrière.

Veel commotie ontstond er over het salaris van € 273.000 en de managementstijl van de bestuursvoorzitter van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Ze werd dan ook op non-actief gesteld. Zelf vond ze dat ze geslachtofferd was.

Oktober

Eén van de meest asociale (ex)collega’s was toch wel de uitzendkracht die in Den Haag mensen met ernstige geldproblemen zou hebben doorgestuurd naar een dubieus bedrijfje dat deze mensen niet hielp, maar nog verder in de financiële problemen bracht. Hoe laag kan je gaan door mensen die al in de goot liggen in het riool te drukken.

Sommige ambtenaren hebben een plaat voor hun kop. Dat bewees deze (ex)collega in Veenendaal maar weer eens.

November

Begin november gingen sommigen staken voor een betere CAO en eind november kwamen we weer in een slecht daglicht te staan toen ‘Weigerambtenaar‘ door de ruim 1.400 bezoekers van het congres van het Genootschap Onze Taal gekozen werd tot woord van het jaar.

November was ook de maand van de lekkende collega’s.

December

Begin december werd een (ex)collega uit Lelystad veroordeeld tot tot 240 uur werkstraf en 6 maanden voorwaardelijke gevangenisstraf voor de diefstal van € 130.000. Omgerekend verdient hij daarmee dus in feite € 542 per uur. Niet slecht.

En in de gemeente Haren bleken parkeerboetes van ambtenaren en bestuurders als sneeuw voor de zon te verdwijnen, totdat een eerlijke collega besloot er werk van te maken.

Ten slotte krijgt op de valreep van 2011 een discriminerende collega van de burgerlijke stand nog strafontslag.

Tot slot

Of wij crimineler zijn dan andere beroepsgroepen verwacht ik niet, maar we komen er wel vaak mee weg. RTL Nieuws deed er onderzoek naar en kwam terecht tot de conclusie dat ambtenaren vaak te makkelijk wegkomen na zware integriteitschendingen, zoals fraude, diefstal en corruptie. Onze werkgevers doen helaas dus bijna geen aangifte tegen ons en houden de vuile was het liefste binnen. Dat is een kwalijke zaak naar mijn mening. Feit blijft dat werken voor de publieke zaak ‘anders’ is, dan werken in de markt. Ambtenaar ben je 24/7 en het vergrootglas van blonde Greet, Henk, Ingrid en anderen is groot en meedogenloos.  Terecht, als je het mij vraagt.

Wat mij opviel in de discussie over dit onderwerp was dat er twee kampen zijn. Het ene kamp vind onze anonieme collega’s klokkenluiders, die geprezen dienen te worden voor het ventileren van hun mening. Vrijheid van meningsuiting zou volgens hen immers ook voor ambtenaren gelden. Het andere kamp, dat veel kleiner is, beschouwt onze collega’s vooral als lekkende ambtenaren, die de vuile was buiten hangen. Tot welk kamp ik mijzelf reken, moge duidelijk zijn gezien de titel van dit blog. Ik zal ook uitleggen waarom ik het met de minister eens ben als hij zegt dat… “het niet past in politiek-ambtelijke verhoudingen dat ambtenaren zich anoniem met de pers verstaan over zaken die het departement betreffen.”

Om een goed oordeel te kunnen vellen heb ik de Dikke van Dale er eerst maar eens bijgepakt. Daar staat bij klokkenluider het volgende omschreven:

klok·ken·lui·der; … iemand die op zijn werk heersende misstanden in de openbaarheid brengt

Onder misstanden wordt verstaan:

mis·stand; … iets verkeerds; wantoestand

Om te kunnen vaststellen of we het hier hebben over klokkenluiders moet er dus sprake zijn van wantoestanden op het departement van buitenlandse zaken, alsmede ook van wantoestanden in de buitenlandse betrekkingen. Afgaand op de uitspraken van onze collega’s in het bewuste NRC-artikel, dan valt mij op dat zei niet spreken over wantoestanden, maar dat zij vooral moeite hebben met de wijze waarop de minister leiding geeft aan zijn departement. Ik lees echter ook dat ‘buitenstaander’ Rosenthal de macht van het ancien regime  probeert te breken, door bijvoorbeeld jongeren de kans te geven op belangrijke posities of door zich soms rechtstreeks te verstaan met onze collega’s aan de voet van de hiërarchische piramide. Ook zijn wens om kort en bondig geïnformeerd te worden door onze collega’s, het liefst op maximaal 2 A4tjes, kwalificeert de situatie in mijn ogen niet tot een misstand die in de openbaarheid gebracht moet worden.

Over het buitenlandse beleid zeggen ons collega’s in het artikel dat dit, in tegenstelling tot het multilaterale beleid van de afgelopen decennia, er nu vooral op gericht is om de BV Nederland te versterken. Gevolg hiervan zou zijn dat Nederland zijn voorloper positie in de internationale politiek kwijt raakt en genoegen moet nemen met een minder ambitieus internationaal profiel. Hierdoor zouden top functies, zoals die van Jaap de Hoop Scheffer, straks aan onze neus voorbijgaan. Ik maak hier vooral uit op dat de andere wind die in Den Haag is gaan ook invloed heeft op onze buitenlandse politiek. Van een misstand, die via de pers naar buiten gebracht moet worden, lijkt ook hier geen sprake te zijn.

Wat ik wel een misstand vind zijn collega ambtenaren die hun posities en hun toko met hand en tand verdedigen tegen verandering. Ik maak uit het NRC-artikel op dat een aantal van mijn collega’s moeite heeft met de onorthodoxe werkzwijze van de minister en dat ze avers zijn van de invloeden van andere ministeries, zoals dat van Verhagen’s ministerie van Economische Zaken. Blijkbaar zijn ze doodsbang voor de Raad van Wijzen, onder toezicht van Arthur Docters van Leeuwen, die de diplomatie moet gaan hervormen en hun positie kan ondergraven.

Natuurlijk kun je het niet eens zijn met het werk dat je moet uitvoeren, of de wijze waarop een bestuurder omgaat met jouw adviezen, maar ik ben van mening dat er dan andere wegen zijn die je dient te bewandelen dan naar de pers te lekken. Waarom zijn deze collega’s niet naar een leidinggevende of naar een vertrouwenspersoon binnen het ministerie gegaan? Als ze daar niet naar behoren geholpen waren, konden ze altijd nog naar Commissie Integriteit Overheid (CIO) stappen.  Nu hebben ze één van onze belangrijkste huisregels met voeten getreden en dat is dat …”we ons zullen gedragen zoals een goed ambtenaar betaamt, dat we zorgvuldig, onkreukbaar en betrouwbaar zullen zijn en dat we niets zullen doen dat het aanzien van het ambt zal schaden”. In mijn ogen zijn deze 10 collega’s, dus hele foute ambtenaren, die ons ambt juist meer schade berokkenen, dan minister Rosenthal ooit zal doen.

Ondanks dat die vorige CAO tot stand kwam op het moment dat we midden in de kredietcrisis verkeerden hebben de onderhandelaars er toen naar mijn idee toch een pareltje uit weten te slepen.  Voor wie het niet gemerkt heeft op zijn of haar loonstrookje,  we ontvingen vorig jaar eenmalig 1,5 procent van ons jaarsalaris en onze eindejaarsuitkering van vorig jaar en dit jaar zijn beiden met 0,5 procent verhoogd. Daarnaast steeg ons salaris dit jaar met 0,5 procent en werd de bodem in de eindejaarsuitkering voor laag betaalden meer dan verdubbeld.  Niet slecht in tijden van crisis vond ik toen en nu nog steeds.

Inmiddels zijn we een jaar later en heeft de VNG ons een eindbod gedaan dat door maar liefst 87% van de leden van Afvakabo FNV is afgewezen.  Mind you, de Afvakabo FNV is niet zomaar een marginaal vakbondje, meer dan een derde van alle ambtenaren is daar lid van!  Daar waar gemeente CAO’s anders op een klein deel van mijn interesse kunnen rekenen, wakkerde deze oorwassing van mijn collega’s mijn nieuwsgierigheid erg aan en besloot ik het eindbod maar eens door te lezen.

Samengevat is ons 1% structurele loonsverhoging per 1 april 2012 en een loopbaanbudget van 500 euro per jaar vanaf 1 januari 2012 aangeboden. Belangrijke voorwaarde voor de VNG is dat hun voorstel voor de leidraad als eindtekst wordt geaccepteerd. De leidraad is een handleiding voor de wijze waarop de uitdagingen van de sector in deze tijd van bezuinigingen gezamenlijk opgepakt moeten worden.

De afwijzing door een groot aantal van mijn collega’s kan ik het beste typeren aan de hand van de volgende drie thema’s:

Gebrek aan kwaliteit van werk

In de onderhandelingen is verschillende keren aangedrongen op harde afspraken over het terugdringen van de inhuur van externe medewerkers en het verminderen van interne bureaucratie voor gemeenteambtenaren. Op beide punten staan geen harde afspraken in het eindbod.

Onvoldoende koopkrachtbehoud

Over 2011 komt de 0,5 % salarisverhoging in januari en de 0,5% verhoging van de eindejaarsuitkering niet boven de inflatie uit van ongeveer 2%. De 1% salarisverhoging per 1 april 2012 is ruim onder de verwachte 2,5 % inflatie van volgend jaar.

Geen baanzekerheid

De voorstellen in de leidraad hebben tot doel mensen die hun functie verliezen van werk tot werk te begeleiden. In de eindtekst van de VNG wordt geen harde werkgarantie geboden en de afspraken in de leidraad zijn redelijk vrijblijvend voor onze werkgevers.

Ondanks dat zo’n groot deel van mijn collega’s tegen het aanbod is, staakt slechts een heel klein deel van hen. Slechts 1.000 (van 115.000) stakende rijksambtenaren kwamen naar Utrecht en er kwamen ook slechts 450 welzijnswerkers schaatsen in die stad, terwijl de opkomst van werknemers van sociale werkplaatsen in Assen ook nauwelijks boven de 2.000 uitkwam (van 100.000).  Veel woorden weinig wol lijkt typerend voor onze actiebereidheid. De vakbond, uit hoofde van bestuurder Jan Willem Dieten, leek zich van te voren al in te dekken door te stellen dat we lijden aan stakingsangst, die veroorzaakt zou zijn door de  dreigende taal over gedwongen ontslagen bij met name het Rijk. Recent onderzoek door PM ondersteunt echter zijn verklaring enigszins.

Maar goed, terug naar mijn mening. Waarom doe ik niet mee met de stakingen? Ik vind het bod van de werkgevers voldoende. Ik ben van mening dat ik in tijden, waarin veel mensen buiten ons raadhuis hun baan verliezen en hele landen aan de rand van de afgrond staan, met minder genoegen dien te nemen. Zeker ook omdat de lonen in onze sector de afgelopen jaren al harder gestegen zijn dan in de markt, of zoals sommige collega’s zeggen: het inkomensgat met markt is iets minder groot geworden. Baanzekerheid? Ik ben blij dat ik een uitdagende en goedbetaalde baan heb en leuke collega’s. Bijna dagelijks hoor ik van mijn gesprekspartners aan de andere kant van de tafel dat er bij hun organisatie weer mensen gedwongen ontslagen worden. Ik schaam me bijna om te moeten zeggen dat er bij ons geen gedwongen ontslagen vallen, ondanks dat onze werkvoorraad ernstig aan het opdrogen is. Heb ik makkelijk praten? Jazeker. Financieel gezien kan ik nog groeien binnen mijn functieschaal, dus geef mij dus maar een periodiek erbij in plaats van een procentje inflatiecorrectie.

Ik ben dus niet tegen de stakingen, omdat (bijna) iedereen het recht heeft om te staken, maar ik maak op grond van mijn persoonlijke situatie en het beeld dat ik als dienaar van de publieke zaak in deze economisch gure tijden wil uitdragen, geen gebruik van dat recht. Mocht er echter toch een nog betere CAO worden afgesloten, dan wat nu op tafel ligt, als gevolg van mijn aktievoerende collega’s, dan beloof ik jullie dat ik die meerinkomsten niet zelf zal consumeren, maar zal schenken aan een door jullie te bepalen goed doel.

Onlangs had ik een kleine tweetwisseling met @iambtenaar. Hij vroeg afgelopen zaterdagochtend wie er aan het werk was. Toevallig was ik al aan de slag, en wierp @iambtenaar toe: ‘Je bent 24-uurs ambtenaar of niet ’. Waarop ik terug kreeg: ‘ Ik ben 24/7 ambtenaar, maar ik werk niet 24/7 voor de publieke zaak ’. En daarmee zwengelde hij een actuele discussie aan: wanneer mag er een beroep worden gedaan op de moderne ambtenaar en welke impact mag de publieke zaak hebben op de werk-privé verhouding?

Het is duidelijk tegen welke achtergrond deze discussie plaatsvindt. Het klassieke beeld (waar ook @iambtenaar tegen strijdt) is dat van de ambtenaar die iets over negenen binnenkomt en iets voor vijf uur de deur achter zich dichttrekt. Met een sinds 1997 wettelijk gemaximeerde 36-urige werkweek kan er ook niet veel meer van de ambtenaar worden verwacht. Velen weten echter dat de realiteit anders is, en dat het werk vaak meer van de ambtenaar vraagt dan de uren die ervoor staan. Ook als de duisternis is gevallen, kun je bij veel overheidsgebouwen nog lichtjes zien branden.

En, zoals bleek uit reacties van andere ambtenaren op Twitter, worden ook zaterdagen niet meer geschuwd. Ook dan is er genoeg werk te doen. Zo bleek @patrickemperman zaterdagochtend met vijf collega’s bezig te zijn met het koppelen van de BAG en de GBA gegevensbestanden. Het is deel van een trend die met argusogen gade wordt geslagen: wanneer je blijft e-mailen, bellen en pingen na werktijd kan het privéleven wel eens in het gedrang komen. Een burn outligt op de loer.

De moderne 24-uurs ambtenaar ontstijgt deze discussie. Werk en privé zijn namelijk geen absolute begrippen, en het opmaken van een balans daartussen is weinig productief. Eerder is het zinvol om bij het aangaan van een werkrelatie te bekijken hoe men de verwachtingen van de werkgever kan verweven met de eigen levensinrichting. Als daar vrije woensdagen bij horen en yogasessies tussen de middag, of juist nachtelijke e-maildiensten en drukke werkweekeinden, dan creëert de 24-uurs ambtenaar daar de ruimte voor. Het werken voor de publieke zaak betekent immers dat men ook de eigen zaak goed op orde heeft.